دوران ارتودنسی یکی از حساسترین دورههای مراقبت دهان و دندان است؛ دورهای که در آن کوچک ترین سهل انگاری در نظافت میتواند به پوسیدگی، تغییر رنگ دندانها، التهاب لثه و حتی طولانی تر شدن زمان درمان منجر شود. وجود پلاکهای باقیمانده غذایی بین براکتها، سیمها و لبه دندانها باعث میشود محیط دهان به محل تجمع باکتریها تبدیل شود و این موضوع در بیمارانی که ارتودنسی ثابت دارند، جدیتر است.
به همین دلیل، تمیز کردن پلاک و سیم ارتودنسی یک مهارت ضروری است که هر بیمار باید به طور کامل آن را فرا بگیرد. آنچه اهمیت این موضوع را چند برابر میکند، این است که براکتها و سیمها مانند یک سد کوچک اجازه نمیدهند مواد غذایی به راحتی از سطح دندان پاک شوند. این یعنی حتی اگر فرد مسواک بزند اما روش صحیح را نداند، بخش زیادی از آلودگی میان براکتها باقی میماند.
از سوی دیگر، برخی تصور میکنند تمیز کردن دندانها در دوران ارتودنسی سخت و وقتگیر است، در حالی که با آگاهی از اصول درست، نه تنها زمان زیادی نمیبرد، بلکه از ایجاد مشکلات جدی جلوگیری میکند. البته در کنار رعایت بهداشت، آشنایی با نکات مراقبتی دیگر نیز اهمیت دارد؛ برای مثال بیمارانی که از پلاکهای متحرک استفاده میکنند باید با روشهای پیشگیری از شکستن یا گم شدن پلاک متحرک آشنا باشند تا روند درمان آنها دچار وقفه نشود.
در این مقاله، بهترین روشها برای تمیز کردن پلاک و سیم ارتودنسی را بررسی میکنیم تا بتوانید با خیالی آسوده و بدون آسیب به براکتها، سلامت دهان و دندان خود را در طول درمان حفظ کنید.
آموزش دقیق مسواک زدن با براکت
زمانی که براکت های ارتودنسی روی دندان قرار میگیرند، فرآیند مسواک زدن شکل متفاوتی پیدا میکند. دیگر نمیتوان مانند قبل مسواک را فقط روی سطح دندان کشید و انتظار داشت تمام نواحی تمیز شوند. وجود براکتها، سیمها و الاستیکها باعث ایجاد گوشههایی میشود که باکتریها به سرعت در آنها جمع میشوند. به همین دلیل، مسواک زدن صحیح با براکت اولین و مهمترین قدم برای تمیز کردن پلاک و سیم ارتودنسی است.
نخستین نکته این است که مسواک باید زاویه درستی با دندانها داشته باشد. زاویه چهلوپنج درجه به سمت لثه، بهترین حالت برای پاک کردن سطح دندان و فاصله میان لثه و براکت است. این ناحیه یکی از بخشهایی است که بیشترین میزان پلاک در آن شکل میگیرد. در مرحله بعد، مسواک باید در جهت بالا و پایین روی براکت حرکت داده شود. حرکت افقی به تنهایی نمیتواند فضای پشت سیم یا زیر براکتها را تمیز کند.
پس از تمیز کردن ناحیه اطراف براکت، باید زیر سیمها نیز شسته شود. این بخش معمولاً با یک حرکت دورانی آرام و با زاویه ملایم تمیز میشود. با این روش، مسواک میتواند ذرات غذایی را که در فضای میان سیم و براکت گیر کردهاند، خارج کند. زمان موردنیاز برای مسواک زدن در دوران ارتودنسی کمی طولانیتر است، اما انجام صحیح این مرحله نقش مهمی در جلوگیری از پوسیدگی دندان دارد.
در انتخاب ابزار مناسب هم دقت داشته باشید؛ استفاده از بهترین مسواک ارتودنسی که دارای برس V شکل یا الیاف کوتاه و بلند ترکیبی است، کمک میکند اطراف براکتها بهتر تمیز شود و فشار اضافی به سیمها وارد نشود. اگر بیمار از مسواک برقی استفاده میکند، باید توجه داشته باشد که مدلهای مخصوص ارتودنسی با سریهای کوچک و انعطافپذیر انتخاب شوند. این سریها به گونهای طراحی شدهاند که بتوانند دور براکتها را بدون آسیب به سیمها تمیز کنند. در هر صورت، مهمترین اصل، زمان کافی، دقت و تکرار منظم مسواک زدن است.
ابزارهای ضروری: نخ ارتودنسی، واترجت، یا براش بین دندانی
هرچند مسواک زدن مهم ترین مرحله تمیز کردن پلاک و سیم ارتودنسی است، اما به تنهایی نمی تواند همه نواحی را پاک کند. فضای میان دندان ها، زیر سیم ها و برخی زاویه های تنگ، تنها با ابزارهای تخصصی تمیز می شوند. نخ ارتودنسی، واترجت و براش بین دندانی سه ابزار کلیدی هستند که استفاده صحیح از آن ها، روند درمان ارتودنسی را بسیار موفق تر می کند.
نخ ارتودنسی به گونه ای طراحی شده که بتواند زیر سیم ارتودنسی عبور کند. برخلاف نخ معمولی، این نخ دارای بخش سرسخت یا نخ کش است که ورود آن به نواحی زیر سیم را آسان می کند. استفاده ی روزانه از نخ ارتودنسی به کاهش پلاک های باقی مانده و جلوگیری از التهاب لثه کمک می کند. برای اینکه نخ به درستی عمل کند، باید به آرامی در فضای بین دندان ها قرار گیرد و با حرکت بالا و پایین ناحیه را پاک سازی کند.
ابزار دیگر، دستگاه واترجت است. واترجت جریان باریکی از آب را با فشار کنترل شده به سمت لثه و براکت می فرستد. این دستگاه مخصوص افرادی است که تمیز کردن نواحی سخت برایشان دشوار است. فشار آب واترجت می تواند ذرات غذایی را از کوچک ترین شکاف ها خارج کند و محیط دهان را بسیار پاکیزه نگه دارد. استفاده منظم از واترجت در بیمارانی که التهاب لثه دارند، توصیه ای بسیار کاربردی است.
براش بین دندانی نیز یکی از ابزارهای مهم دوران ارتودنسی است. این براش کوچک قادر است میان براکت و سیم را پاک کند و نواحی که مسواک به آن نمی رسد را تمیز نگه دارد. اندازه این براش باید مناسب فاصله دندانی فرد انتخاب شود تا بدون آسیب، آلودگی ها را بیرون بیاورد. براش ها معمولاً برای نواحی خاص مانند پشت سیم ها یا زیر براکت های انتهایی بسیار مفید هستند.
اشتباهاتی که باعث پوسیدگی دندان می شوند
در دوران ارتودنسی، برخی اشتباهات رایج موجب می شود دندان ها به سرعت آسیب ببینند. این اشتباهات معمولاً از بی اطلاعی یا شتاب زدگی در نظافت ناشی می شوند و می توانند روند درمان را با مشکل مواجه کنند. مهم ترین اشتباه، مسواک زدن سطحی است. بسیاری از افراد تصور می کنند کشیدن مسواک روی براکت کافی است، اما پلاک دقیقاً در نواحی زیر سیم و کنار براکت تشکیل می شود و نیاز به دقت بیشتری دارد.
اشتباه دیگر، استفاده نکردن از نخ ارتودنسی است. حتی اگر فرد روزی سه بار مسواک بزند، باز هم پلاک بین دندان ها باقی می ماند. با تجمع این پلاک ها، لثه ملتهب شده و در نهایت پوسیدگی شروع می شود. برخی بیماران نیز با عجله نخ می کشند و بدون تمیز کردن کامل، تصور می کنند کار را درست انجام داده اند.
برخی بیماران از خوراکی های چسبناک یا سفت استفاده می کنند. این نوع خوراکی ها به براکت می چسبد و تمیز کردن را بسیار سخت می کند. غذای چسبناک در گوشه های براکت گیر می کند و محیط مناسبی برای رشد باکتری ها فراهم می سازد. در کنار آن، نوشیدنی های قندی و اسیدی نیز باعث از بین رفتن مینای دندان می شوند، به خصوص زمانی که سیم و براکت اجازه پاک سازی کامل را ندهند.
اشتباه رایج دیگر این است که برخی بیماران تصور می کنند واترجت می تواند جایگزین مسواک باشد. واترجت تنها یک ابزار کمکی است و قادر نیست مانند مسواک سطح دندان ها را تمیز کند. ترکیب صحیح مسواک، نخ و واترجت است که بهترین نتیجه را به همراه دارد.
برنامه نظافت روزانه مخصوص بیماران ارتودنسی
در دوران ارتودنسی، یک برنامه منظم و دقیق برای نظافت دهان می تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند. این برنامه باید به گونه ای باشد که پلاک های میکروبی هیچ فرصتی برای تجمع پیدا نکنند. برای شروع، هر بیمار باید بداند که نظافت دندان در این دوران به سه مرحله اصلی تقسیم می شود: مسواک زدن، نخ کشی و شست وشوی کمکی.
مسواک زدن باید پس از هر وعده غذایی انجام شود. در هر نوبت باید حداقل دو دقیقه زمان صرف شود تا تمام سطوح دندان، براکت ها و اطراف سیم ها کاملاً تمیز شوند. این مرحله پایه اصلی برنامه نظافت است و مهم ترین بخش برای جلوگیری از پوسیدگی محسوب می شود.
مرحله دوم، استفاده از نخ ارتودنسی است. این کار باید حداقل یک بار در روز انجام شود. بهترین زمان نخ کشی، قبل از خواب است، زیرا در طول شب فعالیت باکتری ها بیشتر شده و عدم نظافت کامل می تواند موجب التهاب لثه شود. نخ کشی صحیح باعث جلوگیری از گیر کردن مواد غذایی میان دندان ها می شود و نقش مهمی در سلامت دهان دارد.
مرحله سوم، استفاده از واترجت یا براش بین دندانی است. این ابزارها کمک می کنند حتی کوچک ترین ذرات غذایی نیز از دهان خارج شوند. بیمارانی که از براکت های فلزی استفاده می کنند یا فاصله میان دندان هایشان زیاد است، معمولاً با استفاده از این ابزارها نتیجه بهتری دریافت می کنند.
در کنار این برنامه، توصیه می شود دهان شویه مناسب، مخصوص بیماران ارتودنسی، استفاده شود. این محصولات با کاهش میکروب های دهان، روند نظافت را تکمیل می کنند. البته استفاده بیش از حد از دهان شویه های الکلی می تواند باعث خشکی دهان شود و باید با احتیاط انجام شود.
سخن پایانی
تمیز کردن پلاک و سیم ارتودنسی یک مهارت ساده نیست، بلکه یک عادت روزانه است که باید با دقت و آگاهی انجام شود. دوران ارتودنسی فرصتی برای فرم دهی صحیح به دندان هاست، اما اگر بهداشت دهان رعایت نشود، نتیجه درمان تحت تاثیر قرار می گیرد. مهم است بدانیم که براکت ها و سیم ها تنها ابزارهایی هستند که مسیر درمان را مشخص می کنند، اما این مراقبت صحیح بیمار است که نتیجه درمان را تضمین می کند.
با اجرای روش های صحیح مسواک زدن، استفاده از نخ ارتودنسی، واترجت و براش های تخصصی، بیمار می تواند از ایجاد پلاک و تجمع باکتری ها جلوگیری کند. علاوه بر این، اجتناب از اشتباهات رایج و پایبندی به برنامه نظافت روزانه، از پوسیدگی و التهاب های لثه ای جلوگیری کرده و روند درمان را سریع تر و ایمن تر می کند. رعایت این اصول نه تنها به سلامت دندان ها کمک می کند، بلکه اعتمادبه نفس بیمار را نیز در طول برنامه درمانی افزایش می دهد.
سوالات متداول
- آیا مسواک زدن معمولی برای پاک کردن براکت ها کافی است؟
خیر، مسواک معمولی تنها بخشی از آلودگی ها را پاک می کند. برای تمیز کردن کامل، لازم است از نخ ارتودنسی و ابزارهای کمکی استفاده شود.
- آیا واترجت می تواند جایگزین نخ ارتودنسی شود؟
خیر، واترجت یک ابزار کمکی است و نمی تواند جای نخ ارتودنسی را بگیرد. بهترین نتیجه زمانی حاصل می شود که هر دو ابزار به صورت مکمل استفاده شوند.
- چند بار در روز باید براکت ها را تمیز کرد؟
حداقل سه بار پس از وعده های غذایی، و یک بار استفاده از نخ ارتودنسی قبل از خواب توصیه می شود.